Een andere werkelijkheid

Toen ze dit hoorden, ontstaken ze in woede en begonnen te knarsetanden. Maar vervuld van de heilige Geest sloeg Stefanus zijn blik op naar de hemel en zag de luister van God, en Jezus, die aan Gods rechterhand stond, en hij zei: ‘Ik zie de hemel geopend en de Mensenzoon, die aan Gods rechterhand staat.’ Maar ze schreeuwden en tierden, hielden hun handen voor hun oren en stormden met zijn allen op hem af. Ze dreven hem de stad uit om hem te stenigen. De getuigen gaven hun mantel in bewaring bij een jongeman die Saulus heette. Terwijl Stefanus gestenigd werd, riep hij uit: ‘Heer Jezus, ontvang mijn geest.’ Hij viel op zijn knieën en riep luidkeels: ‘Heer, reken hun deze zonde niet aan!’ En na deze woorden stierf hij. Handelingen 7:54-59

Stefanus heeft zojuist de waarheid verteld. Hij nam uitgebreid de moeite om de geestelijke leiders van het volk een lesje bijbelse geschiedenis te geven. Hij vertelde van Abraham tot Salomo over Gods omgang met zijn volk. Met zijn toespraak maakte hij duidelijk dat er nog niets veranderd is aan de houding van deze godsdienstige leiders: ze zijn nog net zo halsstarrig, ongelovig en weerspannig als de generaties voor hen.

Lesje bijbelse geschiedenis – 3

Onze voorouders hadden in de woestijn de verbondstent bij zich, gemaakt in opdracht van de engel die met Mozes sprak, naar het ontwerp dat Mozes had gezien. Onze voorouders hadden deze tent bij zich toen ze onder leiding van Jozua het land veroverden van de volken die God voor hen verdreef; dit duurde tot in de tijd van David. David werd door God begunstigd en vroeg om een heiligdom voor het volk van Jakob. Maar het was Salomo die voor God een tempel bouwde. Toch woont de Allerhoogste niet in een huis dat door mensenhanden is gemaakt, zoals de profeet zegt: “De hemel is mijn troon, de aarde mijn voetenbank. Hoe zouden jullie dan een huis voor mij kunnen bouwen – zegt de Heer –, een plaats waar ik kan rusten? Heb ik dit alles niet met eigen handen gemaakt?” Handelingen 7:44-50

Er valt van alles te leren uit deze indrukwekkende preek van Stefanus. Nu valt mij op dat uit alle aangehaalde geschiedenissen vooral blijkt hoe onverbeterlijk eigenwijs, ongehoorzaam en kort van memorie mensen zijn. Van generatie op generatie bleef God trouw, maar zijn volk bleef heilloze wegen kiezen.

Het lijkt erop dat Stefanus de theologische experts van zijn dagen een beschrijving geeft van het tragische landschap dat zij achter zich in de tijd kunnen overzien. Het is het historische slagveld van de menselijke tekortkomingen. Maar wat heeft de tegenwoordige generatie daarvan geleerd?

Lesje bijbelse geschiedenis – 2

Het was deze Mozes die door zijn volksgenoten werd afgewezen met de woorden: “Wie heeft jou als leider en rechter aangesteld?” Maar God zond hem als leider en bevrijder naar hen toe, door tussenkomst van de engel die in de doornstruik aan hem verschenen was. Het was deze Mozes die het volk wegleidde uit Egypte onder het verrichten van tekenen en wonderen, niet alleen in Egypte, maar ook bij de Rode Zee en in de woestijn, veertig jaar lang. Mozes was het die tegen de Israëlieten zei: “God zal in uw midden een profeet zoals ik laten opstaan.” Hij was het die, toen het volk in de woestijn bijeen was, als bemiddelaar optrad tussen onze voorouders en de engel die op de berg Sinai tegen hem sprak, hij was het die de levenbrengende woorden ontving om ze aan ons door te geven. Maar onze voorouders wilden hem niet gehoorzamen: ze wezen hem af en verlangden terug naar Egypte. Handelingen 7:35-39

Jezus had het zelf als een weeklacht uitgeroepen: “Jeruzalem, Jeruzalem, dat de profeten doodt en stenigt wie naar haar toe zijn gestuurd! Hoe vaak heb ik je kinderen niet bijeen willen brengen zoals een hen haar kuikens verzamelt onder haar vleugels, maar jullie hebben het niet gewild.” (Matteüs 23:37) Door de eeuwen heen heeft God zijn knechten gezonden om zijn wil bekend te maken en zijn volk op de goede weg te brengen. Al die wegwijzers kregen te maken met afwijzing. Keer op keer had God geprobeerd het contact te herstellen en de wonden te genezen. De afwijzing van zijn woordvoerders was in feite ook de afwijzing van Hem.

Lesje bijbelse geschiedenis – 1

De hogepriester vroeg: ‘Is dat waar?’ Stefanus antwoordde: ‘Broeders en leden van het Sanhedrin, luister naar wat ik u te zeggen heb. Toen Abraham, de vader van ons volk, nog in Mesopotamië woonde, voordat hij zich in Charan vestigde, verscheen God in al zijn luister aan hem en zei: “Trek weg uit je land, verlaat je familie, en ga naar het land dat ik je zal wijzen.” Toen trok Abraham weg uit het land van de Chaldeeën en vestigde zich in Charan. Na de dood van zijn vader bracht God hem naar dit land, waar u nu woont. Handelingen 7:1-4

De vraag waar Handelingen 7 mee begint wijst terug naar de beschuldigende woorden uit het voorgaande hoofdstuk: ‘Deze man keert zich steeds weer tegen de tempel en de wet, want we hebben hem horen zeggen dat Jezus uit Nazaret de heilige plaats zal afbreken en de gebruiken die Mozes ons heeft overgeleverd zal veranderen.’ (Handelingen 6:13,14). Stefanus, de man met het gezicht als een engel, wordt vals beschuldigd. Maar de aantijging is niet zomaar een doorzichtige, falikante leugen. De gevaarlijkste leugens hebben een kern van waarheid!

Verdraaide woorden

Ten slotte namen ze Stefanus gevangen en brachten hem voor het Sanhedrin. Ze lieten valse getuigen komen, die verklaarden: ‘Deze man keert zich steeds weer tegen de tempel en de wet, want we hebben hem horen zeggen dat Jezus uit Nazaret de heilige plaats zal afbreken en de gebruiken die Mozes ons heeft overgeleverd zal veranderen.’ Alle leden van het Sanhedrin vestigden hun blik op Stefanus en zagen dat zijn gezicht leek op dat van een engel. Handelingen 6:12-15

Stefanus is een van de mannen die door de apostelen werd aangesteld om praktisch werk te doen, zodat zij zich zelf konden richten op het gebed en het onderwijs. Stefanus wordt beschreven als een diepgelovig man, die vervuld was van de heilige Geest (vers 5). Wie kan zich aan zo iemand storen? Toch waren er mensen die met Stefanus begonnen te redetwisten. Niet om er samen wijzer van te worden, maar om Stefanus op uitspraken te betrappen die zij tegen hem konden gebruiken.

Wijze lessen voor leidinggevenden

Toen het aantal leerlingen toenam, ontstond er op een gegeven moment ontevredenheid bij de Griekstaligen, die de Arameessprekenden verweten dat de weduwen uit hun groep bij de dagelijkse ondersteuning werden achtergesteld. Daarop riepen de twaalf apostelen de voltallige gemeenschap van leerlingen bijeen en zeiden: ‘Het is niet goed dat wij de zorg dragen voor de gemeenschappelijke maaltijden, want daardoor verwaarlozen we de verkondiging van Gods woord. Kies daarom, broeders en zusters, uit uw midden zeven wijze mannen die goed bekendstaan en vervuld zijn van de heilige Geest. Aan hen zullen we deze taak opdragen, terwijl wij ons zullen wijden aan het gebed en aan de verkondiging van het woord van God.’ Handelingen 6:1-4

Een kleine groep mensen is met wat goede wil nog wel in het gareel te houden. Maar zet wat meer mannen en vrouwen bij elkaar en vroeg of laat heb je de poppen aan het dansen. 

De jonge gemeente in Jeruzalem barstte van de naastenliefde. Mensen verkochten hun privébezittingen om met de opbrengst anderen te helpen. Het lijkt te mooi om waar te zijn: een soort commune van vrije, blije mensen die in liefde en vrede samenleven. Maar hier blijkt al dat zo’n gezellige vriendenclub in praktijk moeilijk ongeschonden kan blijven voortbestaan.

De kerk is Gods werk

‘Daarom zeg ik u: houd u afzijdig van deze mensen en laat hen begaan, want als het mensenwerk is wat ze nastreven, zal het op niets uitlopen, maar als het Gods werk is, zult u niets tegen hen kunnen uitrichten, of het zou wel eens kunnen blijken dat u tegen God strijdt.’ Handelingen 5:38-39

Niet alles is wat het lijkt. Er zijn farizeeërs en farizeeërs. Misschien heb je voor jezelf al besloten dat ze allemaal met hetzelfde sop overgoten zijn, maar dan raad ik je aan nog eens zorgvuldig de bijbel te lezen. Gamaliël is een farizeeër die in Handelingen 5 bij name wordt genoemd. We komen zijn naam nogmaals in Handelingen tegen wanneer Paulus zich erop beroemt dat hij les van deze gerespecteerde leraar heeft gehad (Hand. 22:3).

Ook Nikodemus, de man die ’s nachts naar Jezus kwam om hem discreet een vraag te stellen, was een farizeeër. Hij durfde zich uit te spreken voor een rechtvaardige rechtsgang (Joh. 7:5-51), balsemde het lichaam van de Heer toen hij in een graf werd gelegd en gaf daarvoor een klein vermogen uit aan mirre en aloë (Joh. 19:39).

Onverstoorbaar doorgaan

Toen de hogepriester en de sadduceeën gearriveerd waren, riepen ze het Sanhedrin bijeen, de hele raad van oudsten van de Israëlieten, en zonden ze tempelwachters naar de gevangenis om de apostelen te halen. Maar toen de wachters daar kwamen, troffen ze hen er niet aan. Ze keerden terug om verslag uit te brengen en zeiden: ‘De gevangenis was zorgvuldig afgesloten en de bewakers stonden bij de deuren, maar nadat we die geopend hadden, troffen we er niemand aan.’ Toen het hoofd van de tempelwacht en de priesters dit hoorden, vroegen ze zich vertwijfeld af wat de gevolgen hiervan zouden zijn. Kort daarop kwam iemand zeggen: ‘De mannen die u gevangen hebt gezet, zijn in de tempel en onderrichten het volk.’ Daarop ging het hoofd van de tempelwacht hen met zijn wachters halen, maar zonder geweld te gebruiken, omdat ze bang waren dat het volk hen zou stenigen. (Handelingen 5:21-26)

Onlangs was er een jonge lapjespoes die bij ons huis bleef rondhangen. Zodra we de deur opendeden, glipte het beest naar binnen en schoot ze vliegensvlug de trap op naar boven. We haalden het dier terug en zetten haar weer buiten neer. Maar bij elke volgende gelegenheid deed het jonge dier een nieuwe poging – ze wilde kennelijk heel graag bij ons wonen!

Wat is er nog van over?

De gelovigen kwamen eensgezind bijeen in de zuilengang van Salomo, en ofschoon niemand zich daar bij hen durfde te voegen, sprak het volk vol lof over hen. Steeds meer mensen gingen in de Heer geloven, een groot aantal mannen zowel als vrouwen, en ze legden zelfs zieken op draagbedden of matrassen buiten op straat, in de hoop dat toch ten minste de schaduw van Petrus, wanneer hij voorbijkwam, op een van hen zou vallen. Ook vanuit de steden rondom Jeruzalem stroomden de mensen toe; ze brachten zieken mee en mensen die door onreine geesten gekweld werden, en allen werden genezen. (Handelingen 5:12-16)

De zuilengang van Salomo – een deel van het tempelcomplex in Jeruzalem waar Jezus rondliep en in gesprek ging (Johannes 10:23). Dit is de plaats waar ook zijn eerste volgelingen opnieuw samenkomen. Je zou er bijna overheen lezen, maar voor de geestelijke leiders van het joodse volk moet de aanwezigheid en handelswijze van Jezus’ vrienden een regelrechte provocatie geweest zijn. Na alles wat zij Jezus hadden aangedaan, moesten zij opnieuw zien en horen hoe er in naam van Jezus wonderen werden verricht.

Moeilijk verteerbaar

‘Ananias, waarom heb je je door Satan laten misleiden en heb je de heilige Geest bedrogen door een deel van de opbrengst van het stuk grond achter te houden? Je had het immers niet hoeven te verkopen, en nu je het wel verkocht hebt, had je met de opbrengst toch kunnen doen wat je wilde? Wat heeft je bezield om je zo te gedragen? Niet de mensen heb je bedrogen, maar God zelf.’ Bij het horen van deze woorden viel Ananias neer en stierf, en iedereen wie dit ter ore kwam schrok hevig. (Handelingen 5:3-5)

Ananias en Saffira, twee namen die niet vaak in een preek genoemd worden. Een man en een vrouw die graag bij de eerste christenen wilden horen, net als andere volgelingen een stuk grond verkochten, maar een deel van de opbrengst voor zichzelf behielden. Wat is daar mis mee? Het was hun grond, ze konden vrijelijk beschikken over het geld dat zij aan de transactie hadden overgehouden. Bovendien: het was toch al een heel mooi gebaar dat ze een grote som geld wegschonken? Waarom moest dit echtpaar dood neervallen?