Ananias. Ik houd van die man. Hoe dat kan? Er is maar heel weinig van ’m bekend, maar wat ik van ’m weet komt uit dit gedeelte en het is genoeg om vast te stellen dat deze leerling van Jezus een fantastische kerel was. Ananias betekent: “Jahweh is genadig”. Een naamgenoot zijn we al eerder, in hoofdstuk 5, tegengekomen. Die Ananias bleek samen met zijn vrouw Saffira (haar naam betekent: ‘mooi’) niet al te betrouwbaar te zijn. Deze Ananias uit hoofdstuk 9 is uit ander hout gesneden. God weet wel wie Hij roept.

Let op hoe de brave Ananias in een droomgezicht geroepen wordt. Gewoon bij zijn naam, zoals je een goede vriend roept: ‘Ananias!’ Het antwoord volgt direct. Niet: ‘Wie roept daar?’ of: ‘Wat is er?’, maar: ‘Ik luister Heer’. Dat is prachtig! Ananias was bereidwillig en gehoorzaam. Maar nu werd er wel heel veel van hem gevraagd. En dan moet je nog even kijken naar de manier waarop de vraag komt: “Saulus heeft in een visioen gezien hoe een man die Ananias heet, binnenkomt en hem de handen oplegt om hem weer te laten zien.”

Ananias had kunnen zeggen: ‘Heel fijn, Heer, maar dat kan nooit deze Ananias geweest zijn. Want ik zet geen stap over de drempel als die verschrikkelijke Saulus binnen is.’ Sputtert Ananias dan helemaal niet tegen? Nou, hij reageert wel wat verbaasd. Hij herinnert de Heer er aan wie Saulus ook al weer is: een gevaarlijke vijand van de vrienden van Jezus, een man die al zijn krachten inzet om de jonge kerk fanatiek te vervolgen. En juist die Saulus is – zo blijkt uit de reactie van de Heer – bij uitstek geschikt om zijn talent en geestdrift in te zetten voor de goede zaak: de Zaak van Christus.

Ik vraag speciale aandacht voor deze woorden: ‘Maar de Heer zei: GA…’

Ananias is een volgeling van Jezus en alle leerlingen zijn geroepen om te gaan. Maar gaan we ook? Ananias is een echte discipel. Hij heeft de oproep van zijn Heer duidelijk verstaan en hij gaat. Stel het je eens voor… Hij loopt recht af op de plaats waar een man verblijft die hem op kan laten pakken en in een kerker kan laten gooien. Misschien nog wel erger.

In de zinnen daarna lezen we: “Ananias vertrok en ging naar het huis, waar hij Saulus de handen oplegde, terwijl hij zei: ‘Saul, broeder, ik ben gezonden door de Heer, door Jezus, die aan u verschenen is op de weg hierheen, om ervoor te zorgen dat u weer kunt zien en vervuld wordt van de heilige Geest.’” (Handelingen 9:17)

Ananias begroet Saulus – de man die druk bezig is de kerk te vernietigen als een BROER. Zouden wij ook zo gehoorzaam en grootmoedig durven zijn?

Heer, dank U voor het voorbeeld van Ananias. Geef ons een zelfde vertrouwen op uw kracht en een zelfde bereidwilligheid om te gaan waar U ons roept.

Toen hij onderweg was en Damascus naderde, werd hij plotseling omstraald door een licht uit de hemel. Hij viel op de grond en hoorde een stem tegen hem zeggen: ‘Saul, Saul, waarom vervolg je mij?’ Hij vroeg: ‘Wie bent u, Heer?’ Het antwoord was: ‘Ik ben Jezus, die jij vervolgt. Maar sta nu op en ga de stad in, daar zal je gezegd worden wat je moet doen.’ (Handelingen 9:3-6)

Saulus is nog maar net aan ons voorgesteld. Zijn naam wordt voor het eerst genoemd bij de moord op Stefanus. Hij is de jongeman die op de jassen past terwijl anderen Stefanus stenigen. Dat lijkt een passieve rol, maar hoofdstuk 8 begint met de korte mededeling dat Saulus deze moord goedkeurde. Ook lezen we daar: “Saulus probeerde de gemeente te vernietigen door mannen en vrouwen met geweld uit hun huizen te sleuren en hen te laten opsluiten in de gevangenis.” (vers 3)

De instemming van Saulus was kennelijk van belang. Hij was niet zomaar een jongeman die op de jassen moest passen, hij was een hoogopgeleide joodse geestelijke met directe toegang tot de hogepriester. Hij meende God een dienst te bewijzen door die nieuwe sekte – de eerste christenen stonden bekend als ‘aanhangers van de Weg’ – met wortel en tak uit te roeien. Uit de paar woorden die hier aan Saulus besteed worden, komt een beeld naar voren van een fanatieke, ambitieuze man die zich door niets en niemand laat weerhouden.

Toch is er iemand die Saulus een halt kan toeroepen: Jezus. En dat gebeurt terwijl Saulus met aanbevelingsbrieven van de hogepriester onderweg is naar Damascus om de plaatselijke volgelingen van Jezus – mannen en vrouwen – als gevangenen mee te voeren naar Jeruzalem. Dat doel wordt door Saulus niet bereikt omdat een licht uit de hemel hem omstraalt en een stem hem tot de orde roept: ‘Saul, Saul, waarom vervolg je mij?’

Totaal overdonderd weet Saul niet meer uit te brengen dan: ‘Wie bent u, Heer?’ Het moet een schok voor hem geweest zijn dat Jezus zich aan hem voorstelde – dezelfde Jezus die volgens de joodse heersers gekruisigd en begraven was. Deze Jezus vereenzelvigt zich met zijn volgelingen wanneer Hij vraagt: ‘Waarom vervolg je Mij?’

Later schrijft Paulus (zoals Saulus na zijn bekering tot Jezus genoemd wordt) aan zijn leerling Timotheüs:

“Ik dank Christus Jezus, onze Heer, dat hij mij kracht gegeven heeft en het mij heeft toevertrouwd hem te dienen, hoewel ik hem vroeger heb bespot, vervolgd en beschimpt. Toch heeft hij zich over mij ontfermd, omdat ik door mijn ongeloof niet wist wat ik deed. Onze Heer heeft mij zijn genade in overvloed geschonken, evenals het geloof en de liefde die we in Christus Jezus bezitten.” (1 Tim. 1:12-14)

De bekering van Saulus is een prachtig voorbeeld van de zoekende liefde en genade van Christus. Saulus, een vijand van het evangelie, denkt dat hij goed handelt als hij de gemeente van Christus vervolgt. Hij komt niet tot een ander inzicht dankzij goede gesprekken of diepe studie. Het is Jezus Zelf die hem tot staan brengt en op de knieën dwingt. Maar zou daar niet veel gebed van de eerste christenen aan vooraf gegaan zijn?

Heer Jezus, U kent het lijden van uw kinderen. Veel lijden wordt toegelaten en veel vervolgers kunnen schijnbaar ongestraft hun gang gaan. We bidden U: bescherm uw kerk en breng ook vandaag uw vijanden tot inkeer.

Schilderij linksboven: ‘De bekering van St. Paulus, Caravaggio – ca. 1600. Het portret van Paulus, rechts, is een reconstructie op basis van historische bronnen, gemaakt door Landeskriminalamt van Nordrhein Westfalen – zie hier voor meer informatie.

De Geest zei tegen Filippus: ‘Ga naar die man daar in de wagen.’ Filippus haastte zich naar hem toe en hoorde hem de profeet Jesaja lezen, waarop hij vroeg: ‘Begrijpt u ook wat u leest?’ De Ethiopiër antwoordde: ‘Hoe zou dat kunnen als niemand mij uitleg geeft?’ Hij nodigde Filippus uit om in te stappen en bij hem te komen zitten. (Handelingen 8:29-31)

In Handelingen 8 wordt verteld over een topambtenaar van de koningin van Ethiopië die in Jeruzalem geweest is om God te aanbidden. De man is daarna weer in zijn reiswagen gestapt voor de terugreis naar zijn vaderland. Tijdens de rit leest hij in de boekrol van Jesaja. Filippus krijgt op een speciale manier van God de opdracht om naar deze Ethiopiër toe te gaan. Zodra hij merkt dat de buitenlandse man uit Jesaja zit te lezen, vraagt hij: ‘Begrijpt u ook wat u leest?’ (Handelingen 8:30b)

Een buitenlander die belangstelling toont voor het joodse geloof. Dat was bijzonder, maar ook weer niet heel uitzonderlijk. Van heinde en verre kwamen gelovigen en buitenlandse belangstellenden jaarlijks naar Jeruzalem om de prachtige tempel te bezoeken. En deze man begon aan de terugreis van zo’n duizend kilometer, naar een land waar in die dagen een vrouwelijke farao regeerde: de kandake.

We weten niet of deze buitenlander al tot het joodse geloof bekeerd was, maar dat is mogelijk. Als heiden had hij in ieder geval geen toegang tot  de binnenplaatsen van de tempel van Jeruzalem. Hij werd tegengehouden door een dikke muur en mocht hooguit in de voorhof der heidenen komen. Maar omdat we hier met een eunuch, een ontmande man, te maken hebben, is het waarschijnlijk dat hij zelfs niet tot deze voorhof was toegelaten want dat was voor castraten verboden terrein.

Aan een heidens hof was het gebruikelijk dat de vertrouwelingen van de heerser castraten waren. Deze ontmande mannen konden veilig in de buurt van een koningin verkeren. Seksuele escapades waren niet te verwachten en een eunuch zou zonder nakomelingen nooit een gevaarlijke troonpretendent zijn.

Filippus mag bij de eunuch in de reiswagen plaatsnemen en uitleggen op wie deze woorden uit Jesaja 53 betrekking hebben:

“Als een schaap werd hij naar de slacht geleid; als een lam dat stil is bij zijn scheerder deed hij zijn mond niet open. Hij werd vernederd en hem werd geen recht gedaan, wie zal van zijn nakomelingen verhalen? Want op aarde leeft hij niet meer.” (Handelingen 8:32-33)

Wat kreeg Filippus een uitgelezen kans om aan de hand van dit oudtestamentische gedeelte over het offer van onze Heer Jezus te spreken! De eunuch komt ter plaatse tot het inzicht dat hij bij Jezus Messias wil horen. Hij laat zich zonder aarzeling dopen en vervolgt zijn weg vol vreugde. (vers 39)

Waarom was de eunuch zo blij? Omdat hij zojuist zijn Heer had leren kennen. Natuurlijk. En omdat hij zich na zijn doop herboren voelde. Maar ik denk dat er nog een bron van blijdschap was. En die bron is te vinden in hetzelfde gedeelte waarin gesproken is over iemand die niet door lichamelijke nakomelingen herdacht zal worden, geen naam zal maken, niet op aarde zal voortleven. Woorden die bij de eunuch veel herkenning moeten hebben opgeroepen! Maar als hij verder leest komt hij een prachtige belofte tegen en dan begrijp je zijn blijdschap nog beter:

“Laat de vreemdeling niet zeggen: De HEER zondert mij zeker af van zijn volk’ En laat de eunuch niet zeggen: ‘Ik ben maar een dorre boom’. Want dit zegt de HEER: ‘Ik geef aan de eunuch iets beters dan zonen en dochters. Ik geef hem een gedenkteken en een naam in mijn tempel en binnen de muren van mijn stad. Een eeuwige naam. Een onvergankelijke naam’. (Jesaja 56:3-6)

Heer, dank u voor het insluiten van een man die door de gemeenschap werd uitgesloten. Dank u voor de belofte die u hem deed en voor de zegen die hem op zijn verdere levensweg heeft vergezeld.

Toen Simon zag dat de mensen door de handoplegging van de apostelen vervuld raakten van de Geest, bood hij Petrus en Johannes geld aan en zei: ‘Geef ook mij deze macht, zodat iedereen wie ik de handen opleg de heilige Geest ontvangt.’ Maar Petrus zei tegen hem: ‘U zult in het verderf worden gestort, u met uw geld, omdat u denkt te kunnen kopen wat God geschonken heeft. U kunt beslist geen deel hebben aan onze taak, want uw houding tegenover God is niet oprecht. Toon berouw over uw verfoeilijke gedrag en smeek de Heer of hij u uw slechte gedachten wil vergeven, want ik zie dat u vol venijn zit en verstrikt bent in het kwaad.’ Handelingen 8:18-2

Filippus was een van de mensen die na de moord op Stefanus, en de vervolging die daarop volgde, buiten Jeruzalem een veilig heenkomen had gezocht. Hij vertrok naar Samaria en bracht daar het goede nieuws van Jezus Messias. Filippus kon zijn woorden kracht bijzetten met wonderen van genezing en bevrijding en dit alles maakte grote indruk op de Samaritanen. Met blijdschap en groot enthousiasme werden de woorden van Filippus aanvaard, zelfs door een zekere Simon, een man die vanwege zijn magische krachten grote invloed op de Samaritanen had – omdat zij meenden dat deze krachten van God kwamen.

Het nieuws over massale bekeringen bereikt ook Jeruzalem. Traditioneel hadden joden niet veel op met hun Samaritaanse naasten, maar daarin had Jezus Zelf verandering gebracht. De joodse volgelingen van Jezus hadden begrepen dat het heil ook voor de Samaritanen was en zij stuurden de apostelen Petrus en Johannes naar Samaria om Filippus bij te staan.

Filippus had Samaritanen gedoopt in de naam van Jezus, maar daarbij hadden zij nog niet de heilige Geest ontvangen. Dit gebeurde – op gebed – daarna, en wel door middel van handoplegging.

Hier wordt duidelijk hoe omzichtig er omgegaan moet worden met de gave van Gods Geest. Petrus en Johannes, twee ‘zwaargewichten’ in het leger van Christus, komen niet naar Samaria in hun eigen kracht. Zij delen de kracht van de heilige Geest niet uit zonder eerst gebeden te hebben.

Simon, de man met magische krachten die plotseling zijn invloedrijke positie en reputatie verloren heeft door de nieuwkomers die over veel grotere krachten lijken te beschikken dan hij, ruikt nu zijn kans. Hij biedt Petrus en Johannes geld aan om dezelfde krachten te kunnen vrijmaken. Maar het is geen goocheltruc en het gaat hier niet om handelswaar. Petrus spreek Simon bestraffend toe, op een wijze die mij doet denken aan de reprimande die hij zelf ooit kreeg van zijn Meester: ‘Ga achter mij, Satan’.

Wie doorleest ontdekt dat Simon berouw heeft van zijn slechte gedachten en om voorbede vraagt.

Heer, uw heilige Geest is een geschenk. Geen mens kan deze kracht vrijmaken op eigen gezag of met eigen middelen: uw geschenk is niet te koop. Bewaar ons voor verkeerde gedachten en vergeef ons als wij ooit geprobeerd hebben uw mensen of uw Geest te manipuleren. Jezus Christus, U alleen bent Heer!

Saulus keurde de moord op hem goed. Nog diezelfde dag brak er een hevige vervolging los tegen de gemeente in Jeruzalem, zodat allen verspreid werden over Judea en Samaria, met uitzondering van de apostelen. Vrome mannen begroeven Stefanus en hielden een luide dodenklacht voor hem. Saulus probeerde de gemeente te vernietigen door mannen en vrouwen met geweld uit hun huizen te sleuren en hen te laten opsluiten in de gevangenis. Degenen die verdreven waren, trokken rond en verkondigden het woord van God. Handelingen 8:1-4

De volgelingen van Jezus hadden weer moed gekregen door het dappere publieke optreden van Petrus en de massale aanwas van hun aantal. Zouden de woorden van Jezus dan toch in goede aarde gevallen zijn? Was het slechts een kwestie van tijd voordat alle tegenstand gebroken was en iedereen Jezus zou erkennen als de Messias?

Als die hoop al bij de vrienden van Jezus geleefd heeft, dan spreekt daar een groot geloof uit. Wie naar de omstandigheden, moeilijkheden en tegenstand kijkt geeft de moed al gauw op, maar wie op Gods leiding blijft vertrouwen durft dapper en standvastig door te gaan. De vrienden van Jezus bleven trouw aan hun Heer en aan de opdracht die Hij hen had meegegeven.

De meeste volgelingen hebben het zekere voor het onzekere genomen en zijn vanuit Jeruzalem vertrokken. De apostelen bleven op hun post en vrome mannen deden wat van hen verwacht kon worden: zij gaven Stefanus een eervolle begrafenis onder luid gejammer. Hun verdriet over het verlies was zo groot dat zij zich niet inhielden. De wetenschap dat Stefanus nu bij zijn Heer was moet hen hebben getroost. Maar daarmee is het verdriet en gemis niet zomaar verdwenen.

Dit achtste hoofdstuk begint terloops met de opmerking: ‘Saulus keurde de moord op hem goed’. Hier wordt niet geprobeerd de geschiedenis te verdraaien, hier wordt niemand in bescherming genomen. De feiten liegen niet: Saulus stond achter de moord op Stefanus en was medeplichtig aan deze laffe misdaad. En deze fanatieke man toont ook daarna geen enkele terughoudendheid. Hij laat mensen met geweld arresteren en opsluiten.

Hier, tijdens de vroegste kerkgeschiedenis, zien we een wetmatigheid optreden die zich de eeuwen daarna zal blijven herhalen. Dit is de straal van licht die hoop biedt aan mensen die vervolgd worden vanwege hun geloof: hoe meer vervolging, hoe meer volgelingen. Juist de verspreiding van de vrienden van Jezus heeft bijgedragen aan de voortgang van het evangelie. Degenen die verdreven waren blijken niet te wijken voor intimidatie. Jazeker, ze zijn zo verstandig geweest om naar andere plaatsten te vertrekken toen het te gevaarlijk voor hen werd in Jeruzalem, maar juist deze beweging naar buiten bleek bij te dragen aan de verdere groei en verspreiding van het evangelie van Jezus Christus.

Machtige God, nog altijd worden mensen ten ontrechte opgepakt en opgesloten. In ons land kennen we een enorme vrijheid en misschien beseffen we niet goed hoe kostbaar en bijzonder dat is. Door de eeuwen heen zijn uw kinderen vervolgd, vernederd, verwond en vermoord. Maar geen tegenstander heeft daarmee de groei van uw kerk tot staan kunnen brengen. Nog altijd wordt uw Woord verkondigd met grote moed en doorzettingsvermogen. En nog altijd zien we dat de bevrijdende boodschap van uw Zoon mensenlevens verandert. Maak ons verstandig en dapper als die broers en zussen van het eerste uur. Maak uw kerk sterk en weerbaar – ook in ons land, in onze tijd.

Toen ze dit hoorden, ontstaken ze in woede en begonnen te knarsetanden. Maar vervuld van de heilige Geest sloeg Stefanus zijn blik op naar de hemel en zag de luister van God, en Jezus, die aan Gods rechterhand stond, en hij zei: ‘Ik zie de hemel geopend en de Mensenzoon, die aan Gods rechterhand staat.’ Maar ze schreeuwden en tierden, hielden hun handen voor hun oren en stormden met zijn allen op hem af. Ze dreven hem de stad uit om hem te stenigen. De getuigen gaven hun mantel in bewaring bij een jongeman die Saulus heette. Terwijl Stefanus gestenigd werd, riep hij uit: ‘Heer Jezus, ontvang mijn geest.’ Hij viel op zijn knieën en riep luidkeels: ‘Heer, reken hun deze zonde niet aan!’ En na deze woorden stierf hij. Handelingen 7:54-59

Stefanus heeft zojuist de waarheid verteld. Hij nam uitgebreid de moeite om de geestelijke leiders van het volk een lesje bijbelse geschiedenis te geven. Hij vertelde van Abraham tot Salomo over Gods omgang met zijn volk. Met zijn toespraak maakte hij duidelijk dat er nog niets veranderd is aan de houding van deze godsdienstige leiders: ze zijn nog net zo halsstarrig, ongelovig en weerspannig als de generaties voor hen.

Wat heeft Stefanus verkeerd gezegd? Niets. Lees het maar na – hij heeft gewoon verteld wat er in de geschiedenis gebeurd is en hoe – niet lang voor deze toespraak – ook Johannes de Doper en Jezus de Messias onschuldig gedood zijn. De briljante toespraak van Stefanus zou voldoende moeten zijn om de geestelijke leiders vol berouw en schaamte op de knieën te brengen. Maar kennelijk waren hun harten zo verhard dat zij de waarheid niet meer konden verdragen en hun schuld niet meer konden inzien. Heel bewust sluiten zij hun oren, zij schreeuwen en tieren en stormen op Stefanus af. De man met het gezicht als van een engel moest voor goed het zwijgen worden opgelegd.

De situatie voor Stefanus is op dat moment hopeloos. Hij staat alleen tegenover een razende menigte, hij wordt de stad uit gedreven, maar kan niet echt vluchten. Hij kan de regen van stenen niet afweren. Maar als de toestand feitelijk uitzichtloos is, ziet Stefanus een andere werkelijkheid: een geopende hemel. Het is een voorvertoning van wat deze dappere man voor eeuwig mag gaan aanschouwen. Hij heeft nog moed en kracht genoeg om te beschrijven wat hij ziet: ‘Ik zie de hemel geopend en de Mensenzoon, die aan Gods rechterhand staat.’

Een jongeman die Saulus heette mag op de jassen passen. Het wordt zo terloops genoemd. Deze jongeman zal niet gemakkelijk vergeten wat hij gezien en gehoord heeft: het beeld van een volgeling van Jezus die tot zijn laatste levensadem trouw blijft aan zijn Heer. Een man die – net als Jezus – vergeving vraagt voor de misdaden van zijn moordenaars. Ongelofelijk. Indrukwekkend.

Heer, dank u voor Stefanus. Dank u voor zijn dappere getuigenis en voor zijn voorbeeld van trouw. Saulus wist toen nog niet dat hij aan de verkeerde kant stond: aan de kant van de knarssetandende, oren afsluitende, stenenwerpende tegenstanders van het evangelie.  De namen van bijna al die tegenstanders zijn uitgewist door de geschiedenis. Maar de naam van Stefanus staat met gouden letters in uw boek.

Onze voorouders hadden in de woestijn de verbondstent bij zich, gemaakt in opdracht van de engel die met Mozes sprak, naar het ontwerp dat Mozes had gezien. Onze voorouders hadden deze tent bij zich toen ze onder leiding van Jozua het land veroverden van de volken die God voor hen verdreef; dit duurde tot in de tijd van David. David werd door God begunstigd en vroeg om een heiligdom voor het volk van Jakob. Maar het was Salomo die voor God een tempel bouwde. Toch woont de Allerhoogste niet in een huis dat door mensenhanden is gemaakt, zoals de profeet zegt: “De hemel is mijn troon, de aarde mijn voetenbank. Hoe zouden jullie dan een huis voor mij kunnen bouwen – zegt de Heer –, een plaats waar ik kan rusten? Heb ik dit alles niet met eigen handen gemaakt?” Handelingen 7:44-50

Er valt van alles te leren uit deze indrukwekkende preek van Stefanus. Nu valt mij op dat uit alle aangehaalde geschiedenissen vooral blijkt hoe onverbeterlijk eigenwijs, ongehoorzaam en kort van memorie mensen zijn. Van generatie op generatie bleef God trouw, maar zijn volk bleef heilloze wegen kiezen.

Het lijkt erop dat Stefanus de theologische experts van zijn dagen een beschrijving geeft van het tragische landschap dat zij achter zich in de tijd kunnen overzien. Het is het historische slagveld van de menselijke tekortkomingen. Maar wat heeft de tegenwoordige generatie daarvan geleerd?

Jezus, de Immanuël, God-met-ons, was daadwerkelijk bij de mensen komen wonen. Van kleine baby tot volwassen man had hij in hun lot gedeeld. Vol bewogenheid had hij zijn armen uitgestrekt naar gebroken, dwalende mensen. Hij had vergeving en genezing gebracht, hij had het liefdevolle gezicht van God getoond, hij had de juiste weg naar het Vaderhuis gewezen, want hij was Zelf die Weg. Maar de mensen hadden in zijn gezicht gespuugd, zijn armen en benen gestrekt, zijn handen en voeten vastgespijkerd en zijn weg van lijden en gehoorzaamheid afgewezen.

Opnieuw staan mensen op het punt om een wijze, liefdevolle man het zwijgen op te leggen. Maar Stefanus is de angst voorbij. Hij vertelt de waarheid en kent de geschiedenis van zijn volk uit het hoofd. De mensen die zijn afgestudeerd in God en zijn heilige schriften, blijken niets te weten van de Heer van het leven. De mensen die menen dat zij de waarheid bewaken, staan op het punt om een onschuldige te doden. Opnieuw.

Stefanus zweeg niet, maar hij sprak vrijmoedig. En zijn woorden maakten toen indruk en dat doen ze nog steeds. Nog altijd moeten wij, hardleerse mensen, de lessen leren die Stefanus in één adem aan ons doorgeeft. Welke dwaalwegen zijn wij gegaan? Welke onschuldigen hebben wij de mond gesnoerd? Wanneer hebben wij de Heer van het leven afgewezen en in het gezicht gespuugd?

Kijk om je heen – nog altijd staan er bouwwerken die met hoge torens naar God verwijzen. God kan daar wel komen, maar hij woont er niet. We kunnen de Schepper van het leven niet binnen muren metselen of met menselijke woorden of geloofsbelijdenissen voor onszelf opeisen. God woont niet in huizen – of in denkbeelden – die door mensen zijn gemaakt.

Vader, alle stellige dingen die wij over u menen te weten, vallen in het niet bij uw grote majesteit. Eerbiedig ontzag is wat ons overblijft. Ontzag voor u en diep respect voor het getuigenis van uw kind Stefanus.

Jezus had het zelf als een weeklacht uitgeroepen: “Jeruzalem, Jeruzalem, dat de profeten doodt en stenigt wie naar haar toe zijn gestuurd! Hoe vaak heb ik je kinderen niet bijeen willen brengen zoals een hen haar kuikens verzamelt onder haar vleugels, maar jullie hebben het niet gewild.” (Matteüs 23:37) Door de eeuwen heen heeft God zijn knechten gezonden om zijn wil bekend te maken en zijn volk op de goede weg te brengen. Al die wegwijzers kregen te maken met afwijzing. Keer op keer had God geprobeerd het contact te herstellen en de wonden te genezen. De afwijzing van zijn woordvoerders was in feite ook de afwijzing van Hem.

Jezus, die de Vader kent als geen ander, ziet de mensen dwalen als schapen zonder herders en zijn jammerklacht maakt duidelijk hoe verbijsterd Hij is over de afwijzing van Gods liefde. Liefde laat zich niet dwingen – al weten de geliefden niet was ze mislopen wanneer zij hun hart afsluiten.

Nu is het Stefanus, een wijze, liefdevolle man, die in een indrukwekkende toespraak verhaalt van Gods liefdevolle trouw. De mannen die hem aanhoren, horen waarschijnlijk weinig nieuws. Zij kenden de bijbelse geschiedenis. Ze bewaarden de geschriften en leerden ze uit hun hoofd. Maar de woorden van God waren nooit terechtgekomen waar ze eigenlijk ontvangen en bewaard hadden moeten worden: in hun hart.

Nee, het is eigenlijk niet verrassend dat jullie ook Jezus hebben afgewezen – zo lijkt Stefanus te zeggen met al zijn voorbeelden uit de heilige geschriften. Zelfs Mozes, de man die door God zelf was aangesteld om het volk te bevrijden, had te maken met ongehoorzaamheid en afwijzing. Hij was de bemiddelaar tussen God en zijn volk en bracht levenbrengende woorden. Maar – je houdt het eigenlijk niet voor mogelijk – die bemiddeling en bevrijding werden domweg afgewezen. Het verlangen naar Egypte, de plaats waar zij in wrede slavernij geleefd hadden, was kennelijk groter dan het verlangen naar het door God beloofde land.

Vader, eerlijk gezegd herken ik dat wel. Ik weet wat ik heb en wil wel hopen op wat nog komen gaat, maar hoe vaak loop ik uw beloften mis omdat ik te weinig vertrouwen in uw plannen en bescherming heb? Maak mij meer als Stefanus en minder als de mensen die U steeds door hun hardnekkige ongehoorzaamheid op een afstand hebben gehouden.

De hogepriester vroeg: ‘Is dat waar?’ Stefanus antwoordde: ‘Broeders en leden van het Sanhedrin, luister naar wat ik u te zeggen heb. Toen Abraham, de vader van ons volk, nog in Mesopotamië woonde, voordat hij zich in Charan vestigde, verscheen God in al zijn luister aan hem en zei: “Trek weg uit je land, verlaat je familie, en ga naar het land dat ik je zal wijzen.” Toen trok Abraham weg uit het land van de Chaldeeën en vestigde zich in Charan. Na de dood van zijn vader bracht God hem naar dit land, waar u nu woont. Handelingen 7:1-4

De vraag waar Handelingen 7 mee begint wijst terug naar de beschuldigende woorden uit het voorgaande hoofdstuk: ‘Deze man keert zich steeds weer tegen de tempel en de wet, want we hebben hem horen zeggen dat Jezus uit Nazaret de heilige plaats zal afbreken en de gebruiken die Mozes ons heeft overgeleverd zal veranderen.’ (Handelingen 6:13,14). Stefanus, de man met het gezicht als een engel, wordt vals beschuldigd. Maar de aantijging is niet zomaar een doorzichtige, falikante leugen. De gevaarlijkste leugens hebben een kern van waarheid!

Inderdaad was de tijd van de tempel voorbij. De woorden die Mozes namens God doorgegeven had waren niet door Jezus herroepen. In veel opzichten had Jezus de wet zelfs aangescherpt! (Matteüs 5). De menselijke wetjes en regeltjes die in de loop der tijd aan Gods geboden waren toegevoegd, hadden nooit werkelijke betekenis voor Jezus gehad. Hij stoorde zich niet aan zelfbedachte godsdienst, maar deed alleen wat zijn Vader zei.  De joodse geestelijke leiders van die dagen hadden hun eigen religie gebouwd – een bouwwerk dat krampachtig overeind gehouden werd door een stelsel van regels en voorschriften. De geboden van God waren in een knellend keurslijf geperst – de vreugde over de wet was vervangen door angst, onderwerping en onwaarachtigheid.

Stefanus werd het slachtoffer van mensen die dachten dat zij de heilige geschriften moesten verdedigen tegen ‘een nieuwe leer’. Het goede nieuws van Jezus betekende slecht nieuws voor personen die hun eigen status, tradities en regeltjes belangrijker waren gaan vinden dan Gods liefde en genade voor verloren mensen.

Stefanus geeft een briljante samenvatting van de boodschap van het Oude Testament. Hij begint bij Abraham – de stamvader van de gelovigen. In vogelvlucht neemt hij daarna zijn gehoor mee naar Isaak en Jakob. Hij vertelt in vloeiende zinnen over Jozef en Mozes, over Gods trouw en bescherming – over de bevrijding uit slavernij.

Neem eens rustig de tijd om dit hoofdstuk te lezen en te overdenken. Het is zeer de moeite waard! Vraag jezelf daarbij af of je in staat zou zijn om, net als Stefanus, een dergelijke bijbelstudie te geven – spontaan en onvoorbereid. Het kan niet anders of Stefanus werd inderdaad ingefluisterd door Gods heilige Geest. Deze man met engelengezicht moet oprecht van God en zijn Woord gehouden hebben en hij was blijkbaar zeer goed in staat om het goede nieuws met engelengeduld uit te leggen – zelfs aan een vijandig en onwillig gehoor!

Vader, het gaat in ons geloof niet om parate feitenkennis, het gaat om uw trouw en waarheid. Wij zoeken vaak naar woorden, maar vertrouwen erop dat U ook ons door uw Geest zult bijstaan – juist op die momenten dat wij in het nauw gedreven worden.

Ten slotte namen ze Stefanus gevangen en brachten hem voor het Sanhedrin. Ze lieten valse getuigen komen, die verklaarden: ‘Deze man keert zich steeds weer tegen de tempel en de wet, want we hebben hem horen zeggen dat Jezus uit Nazaret de heilige plaats zal afbreken en de gebruiken die Mozes ons heeft overgeleverd zal veranderen.’ Alle leden van het Sanhedrin vestigden hun blik op Stefanus en zagen dat zijn gezicht leek op dat van een engel. Handelingen 6:12-15

Stefanus is een van de mannen die door de apostelen werd aangesteld om praktisch werk te doen, zodat zij zich zelf konden richten op het gebed en het onderwijs. Stefanus wordt beschreven als een diepgelovig man, die vervuld was van de heilige Geest (vers 5). Wie kan zich aan zo iemand storen? Toch waren er mensen die met Stefanus begonnen te redetwisten. Niet om er samen wijzer van te worden, maar om Stefanus op uitspraken te betrappen die zij tegen hem konden gebruiken.

Een grote groep priesters was tot geloof gekomen (vers 7), dus het is zeker niet zo dat alle geestelijke leiders op die manier met het goede nieuws van Jezus omgingen. Maar de mannen die het op Stefanus gemunt hadden, worden door Lucas (de schrijver van het boek Handelingen) duidelijk geïdentificeerd (vers 9): “Enkele leden van de synagoge van de Vrijgelatenen, waartoe ook Joden uit Cyrene en Alexandrië behoorden, evenals Joden uit Cilicië en Asia.”

We lezen dat alle leden van het Sanhedrin naar Stefanus keken. Zij zagen wat iedereen zag: Stefanus was een wijze man die geen kwaad in de zin had. Zij wisten wat er met Jezus gebeurd was, sterker nog, we mogen ervan uitgaan dat dit dezelfde mensen waren die ook op zo’n onwaarachtige manier de woorden van Jezus verdraaid hadden. Jezus kreeg een schijnproces gebaseerd op halve waarheden en valse beschuldigingen en deze mensen waren kennelijk niet te beroerd om nogmaals onschuldig bloed te vergieten.

We kunnen de door de tegenstanders van Stefanus verdraaide woorden met wat goede wil terugdraaien om te reconstrueren wat hij werkelijk bedoeld heeft. Inderdaad was de tijd van de tempel en de wet door de komst van de Messias ten einde gekomen. En terwijl de tempel op het moment nog recht overeind stond, weten we uit de geschiedenisboeken dat het tempelcomplex in het jaar 70 door de Romeinen onder Titus met de grond gelijk gemaakt werd. Jezus had dit zelf aangekondigd:

‘Toen hij Jeruzalem voor zich zag liggen, begon hij te huilen over het lot van de stad. Hij zei: ‘Had ook jij op deze dag maar geweten wat vrede kan brengen! Maar dat blijft voor je verborgen, ook nu. Want er zal een tijd komen dat je vijanden belegeringswerken tegen je oprichten, je omsingelen en je van alle kanten insluiten. Ze zullen je met de grond gelijkmaken en je kinderen verdelgen, en ze zullen geen steen op de andere laten, omdat je de tijd van Gods ontferming niet hebt herkend.’ (Lucas 19:41-44)

Heer, U voorzag wat er met Jeruzalem en de tempel zou gebeuren en het deed U verdriet dat het vredesaanbod van uw Vader door veel mensen werd afgewezen. U was zelf de tempel waarin Gods volheid woonde en inderdaad werd deze tempel afgebroken om na drie dagen glorieus te herrijzen. Vandaag vormen wij uw tempel, niet op één plaats, maar wereldwijd!